Roscosmos ve NASA, ISS Çapraz Uçuş Programını 2030’a Uzattı

Yörüngedeki milyonlarca uzay çöpü, dünya genelinde küresel iletişim ve navigasyon ağlarını felç edebilir. Bilim insanları Kessler Sendromu adı verilen zincirleme çarpışma tehlikesine karşı acil önlem çağrısı yapıyor.

• Saatte 27 bin kilometre hızla hareket eden parçalar el bombası etkisi yaratıyor.
• Donald Kessler tarafından 1978 yılında ortaya atılan felaket senaryosu güncelliğini koruyor.
• Japonya ve İsviçre merkezli girişimler yörünge temizliği için projeler geliştiriyor.

Günlük hayatımızda kullandığımız internet, bankacılık işlemleri ve harita uygulamaları görünmez bir altyapıya dayanmaktadır. Ancak bu sistemlerin kesintisiz çalışmasını sağlayan uydular, uzayda başıboş dolaşan binlerce tehlikeli parçanın tehdidi altındadır. Saatte 27 bin kilometre hıza ulaşabilen bu hurda yığınları, olası bir çarpışmada devasa enerji açığa çıkararak modern yaşamı durdurma potansiyeli taşımaktadır.

Kessler Sendromu kavramı, ilk olarak 1978 yılında NASA araştırmacısı Donald Kessler tarafından literatüre kazandırılmıştır. Yörüngedeki nesne yoğunluğunun belirli bir sınırı aşması durumunda tetiklenecek zincirleme reaksiyonlar, dünyayı saran uydu ağını tamamen devre dışı bırakabilir. Sadece santimetre boyutundaki bir parça bile yüksek hızı nedeniyle kritik donanımları parçalayabilecek yıkıcı bir etkiye sahiptir.

Olası bir yörünge felaketinde ilk olarak GPS uydularındaki zaman senkronizasyonu zarar görecektir. Küresel finans borsalarından elektrik şebekelerine kadar uzanan bu hassas zamanlama zincirinin kopması, Starlink benzeri geniş bant iletişim ağlarının çöküşüyle devam edecektir. Ardından hava durumu verilerini toplayan uyduların kaybı, dünyayı meteorolojik takip açısından kör bir noktaya sürükleyecektir.

Mevcut tehlikenin önüne geçmek amacıyla Astroscale ve ClearSpace gibi girişimler aktif uzay çöpü toplama sistemleri üzerinde çalışmaktadır. Fakat teknolojik çözümlerin yanı sıra 1967 tarihli Uzay Antlaşması'ndan kaynaklanan hukuki engeller ve yüksek maliyetler süreci yavaşlatmaktadır. Uzay çöplerinin yasal sahipleri nedeniyle izinsiz temizlik operasyonları uluslararası krizlere yol açabilmektedir.

Tıpkı geçmişte ozon tabakasını korumak için hayata geçirilen küresel protokoller gibi, yörünge kirliliği için de ortak bir irade oluşturulması zorunludur. Uzayın ortak bir otoyol olarak korunması, felaket gerçekleştikten sonra yaşanacak maliyetlerle karşılaştırıldığında çok daha ekonomik bir yaklaşım sunmaktadır.

Haberin tam sayfası →

Marius Tepeleri’ndeki bir çukurun, yer altındaki büyük lav tüplerine girişi saklayabileceği düşünülüyor. NASA, radar ve sismik sensörlerle bu olasılığı test etmeyi planlıyor. Çalışma, gelecekte astronotlar için doğal sığınakların keşfi açısından kritik.

• Ay’da bulunan çukurun altı, büyük bir lav tüpüne bağlanıyor olabilir.
• NASA, radar, sismik sensör ve gravimetrelerden veri toplayarak bu yapıyı inceleyecek.
• Sonuçlar, astronotların radyasyon, mikrometeorit ve sıcaklık dalgalanmalarına karşı koruma sağlayabilecek doğal sığınakların varlığını gösterebilir.

Marius Tepeleri’nde tespit edilen gizemli çukur, Ay’ın volkanik geçmişine dair ipuçları taşıyor. Uzay ajansı NASA, bu çukurun yer altına açılan büyük lav tüplerinin girişini saklayabileceğini öne sürüyor. Çözüm için radar ve sismik sensörlerin yanı sıra gravimetre ve yüksek çözünürlüklü kameralar da kullanılacak.

Araştırma ekibi, çukurun derinliklerini ve yapısını incelemek amacıyla jeofizik araçları geliştirdi. Yer radarları, Ay yüzeyindeki gök cismi çarpışmaları sonucu oluşan kraterler arasında kalan volkanik kanalları ortaya çıkarmaya yardımcı olacak. Sismik sensörler ise yer altındaki titreşimleri tespit ederek lav tüzülerinin varlığını doğrulayacak.

Marius Tepeleri, Ay’ın Düzeyine bakan yüzeyin izlenişinde, eski volkanik faaliyetlerin izleri hâlâ görünür durumda. Bilim insanları, bu bölgede kalan lav kanallarının, Apollo görevlerinden önce su akıntılarıyla şekillenmiş olabileceğini düşünüyor. Günümüzde ise açık lav kanalları ve çökmüş lav tüzüleriyle dolu bir yapısal alan olarak varlık gösteriyor.

Çalışmanın sonuçları, Ay’ın volkanik tarihini anlamanın ötesinde, gelecekteki insan yerleşimleri için kritik bir öneme sahip. Büyük lav tüzüleri, astronotlara radyasyon, mikrometeorit ve sıcaklık dalgalanmalarına karşı doğal bir koruma sağlayabilir. NASA’nın bu keşif planı, Ay’da güvenli üs kurma stratejilerinin geliştirilmesinde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Haberin tam sayfası →

Halley kuyrukluyıldızından kopan parçaların oluşturduğu Orionid meteor yağmuru bu gece en yoğun evresine giriyor. Gökyüzü meraklıları herhangi bir teleskopa ihtiyaç duymadan bu görsel şöleni çıplak gözle izleyebilecek.

• Orionid meteor yağmuru 21 Ekim gecesi en yoğun dönemine ulaşıyor.
• Parçalar saniyede yaklaşık 66 kilometre hızla Dünya atmosferine giriyor.
• NASA, ışık kirliliğinden uzak ve karanlık alanların seçilmesini öneriyor.

Dünya genelinde gökyüzü meraklılarının heyecanla beklediği Orionid meteor yağmuru takvimler 21 Ekim'i gösterdiğinde doruk noktasına ulaşıyor. NASA yetkilileri bu gökyüzü olayını yılın en etkileyici doğa olaylarından biri şeklinde nitelendiriyor. Etki süresi 2 Ekim ile 12 Kasım tarihleri arasında değişen bu geçiş, özellikle 21 Ekim'i 22 Ekim'e bağlayan gece en yüksek yoğunluğunu gösteriyor.

Işık çizgilerinin kaynağı olarak bilinen meteorlar, Orion takımyıldızındaki belirli bir noktadan yayılıyor gibi görünüyor. Bu gök taşı yağmurunun temel sebebi, Dünya'nın yörüngesinin Halley kuyrukluyıldızının arkasında bıraktığı enkaz bulutunun içinden geçmesi olarak açıklanıyor. Kuyrukluyıldızın geride bıraktığı kalıntılar saniyede yaklaşık 66 kilometre gibi devasa bir hızla atmosfer tabakasına dâhil oluyor.

Atmosferdeki gazlarla sürtünmeye başlayan bu parçacıklar hızla buharlaşarak halk arasında kayan yıldız olarak bilinen parlak çizgileri meydana getiriyor. Halley kaynaklı iki yıllık meteor olayından biri olan bu geçiş, yılın daha erken dönemlerinde görülen Eta Aquariids yağmuruyla benzer bir kökeni paylaşıyor. Gözlemciler ekim ve kasım ayları boyunca bu aktif dönemin izlerini gökyüzünde takip edebiliyor.

Uzmanlar bu görsel şöleni en net şekilde izleyebilmek için 22 Ekim gecesini ve 23 Ekim sabahının erken saatlerini işaret ediyor. Şehir ışıklarından ve sokak lambalarından uzak, karanlık bölgelerin tercih edilmesi gözlem kalitesini artırıyor. İnsan gözünün karanlığa uyum sağlaması yaklaşık 30 dakika sürüyor ve bu sürenin ardından çıplak gözle herhangi bir teleskoba gerek duymadan meteorları fark etmek mümkün hale geliyor.

Kuzey yarımkürede yer alan gözlemcilerin güneydoğu yönüne, güney yarımküredeki kişilerin ise kuzeydoğuya odaklanması tavsiye ediliyor. Ancak 26 Ekim tarihinde gerçekleşecek dolunay evresine yaklaşan Ay'ın yayacağı ışık, sönük yapıdaki bazı meteorların fark edilmesini zorlaştırabilir. Bu nedenle ay ışığının henüz tepe noktaya ulaşmadığı saatlerde gözlem yapmak başarı şansını artırıyor.

Haberin tam sayfası →

NASA, Orionid meteor yağmurunun 2 Ekim'den 12 Kasım'a kadar gökyüzünde aktif olacağını duyurdu. En yoğun izlenme 21-22 Ekim gecesinde bekleniyor ve uygun koşullarda çıplak gözle izlenebilecek. Bu dönem, Halley Kuyrukluyıldızı'nın kalıntılarının Dünya atmosferine girmesiyle oluşuyor.

• Orionid yağmuru 2 Ekim‑12 Kasım arasında gözlemlenebilir
• Yoğunluk 21‑22 Ekim gecesinde en yüksek seviyeye ulaşacak
• Parçacıklar saniyede ~66 km hızla atmosfere giriyor

Orionid meteor yağmuru, NASA’nın yayımladığı takvime göre 2 Ekim’de başlayıp 12 Kasım’da sona erecek. Bu tarih aralığı, yılın en uzun süren gökyüzü olaylarından biri olarak astronomi meraklılarının takvimine işleniyor. Yağmur, Halley Kuyrukluyıldızı’nın bıraktığı toz ve küçük parçacıkların Dünya’nın yörüngesine girmesiyle oluşuyor ve bu parçacıklar atmosferde yanarak ışık izleri bırakıyor.

NASA’nın belirttiğine göre, Orionid yağmurunun en yoğun dönemi 21‑22 Ekim gecesine denk geliyor. Bu iki gece, gökyüzünde dakikada birkaç ila onlarca meteorun kaydedildiği bir zirve bekleniyor. Özellikle ışık kirliliğinin düşük olduğu kırsal ve dağlık bölgelerde, çıplak gözle net bir izlenim sağlanabilecek. Gözlemcilerin, şehir ışıklarından uzak, açık bir ufuk çizgisine sahip alanları tercih etmesi öneriliyor.

Parçacıkların atmosfere giriş hızı yaklaşık 66 km/saniye olarak raporlanıyor. Bu yüksek hız, parçacıkların yanma sürecinde yoğun bir ısı üretmesine ve parlak ışık izlerinin ortaya çıkmasına yol açıyor. Işık izleri birkaç saniyeden birkaç dakikaya kadar sürebiliyor ve Orion takımyıldızının bulunduğu bölgeden geliyormuş gibi görünüyor, bu da adını buradan alıyor.

Orionid yağmurunun gözlemlenmesinde Ay’ın parlaklığı da rol oynayabilir. 26 Ekim’de gerçekleşecek dolunay, gece gökyüzünün aydınlığını artırarak daha sönük meteorların görülmesini zorlaştırabilir. Bu nedenle, dolunay öncesi ve sonrası geceler özellikle dikkatle planlanmalı.

NASA, izleyicilere ışık kirliliği düşük bölgelerde, açık hava koşullarını takip ederek ve gözlem süresini akşam erken saatlere denk getirerek en iyi deneyimi elde etmelerini tavsiye ediyor. Orionid yağmuru, Kuzey Yarımküre’deki gözlemcilerin güneydoğuya, Güney Yarımküre’deki gözlemcilerin ise kuzeydoğuya yönelmeleriyle daha iyi izlenebilecek. Bu doğal gösteri, astronomi tutkunları için yılın öne çıkan etkinliklerinden biri olarak öne çıkıyor.

Haberin tam sayfası →